BİR BÜTÜNLEŞME HAREKETİ: AVRUPA BİRLİĞİ

Özet

Tarih boyunca kanlı savaşlara sahne olan Avrupa ve Avrupa Devletleri daima bu durumdan yıprandı. Bu durumdan hoşnut olmayan yöneticiler, liderler ve düşünürler siyasi ve ekonomik çıkarların ortak olduğu bir birliğin kurulması gerektiğini her dönemde dile getirdiler. Bu yazıda Avrupa Birliği’nin fikirsel oluşumu ve kuruluş aşamaları ele alınmıştır.

(Avrupa Birliği Başkanlığı, 2019)

Birbirinden farklı dönemlerde Kutsal Roma İmparatorluğu, Hitler, Napolyon ve birçok birleşme taraftarları birleşme politikalarını hayata geçirmeye çalışmışlar ve politik düşünürler bu birleşmeyi bir Avrupa milliyetçiliğinden öte görmüşlerdir. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Avrupalı politikacılar refah ve barışın tek yolunun ekonomik ve sosyal birleşme olduğu kararına vardılar (Dinan, 2004).

Dağınık Bir Kıta

 XIV. ve XV. yüzyıllarda İngiltere ve Fransa arasında yaşanan 116 yıl süren Yüz Yıl Savaşları’nın etkisini henüz atamamış Avrupa XVI. Yüzyılın sonunda Seksen Yıl Savaşları ve Otuz Yıl Savaşlarına sahne oldu. Bu iki savaşın ardından 1648 yılında Westphalia Barışı (The Peace of Westphalia) imzalandı. Bu barış Avrupa’da din savaşlarını sonlandırmış, Avrupa ilişkilerinin temellerini atmış ve Avrupa’yı eski kötü günlerinden uzaklaştırmıştır.

XVIII. yüzyıl Avrupa’sında ekonomik anlamda fikir değişiklikleri olmuş, serbest ekonomi fikrini savunanlar yoğunlaşmıştır. Serbest piyasa ekonomisinin sağlanması için ülkeler arası bir güven ortamı oluşması için birleşme fikirleri yeniden canlanmıştır (Dedeoğlu, 2003).

XIX. yüzyıl Avrupa için oldukça hareketli bir dönem olmuş bir bütünleşme adına atılmış en somut adımlardan olan Viyana Kongresi gerçekleşmiştir ancak XVII. yüzyılda Kant tarafından ortaya atılan ve diğer düşünürlerce de benimsenen Avrupa Birleşik Devletleri fikrine darbe vuran; XIX. yüzyılın bir diğer sansasyonel olayı olan Sanayi Devrimi, Avrupa Devletleri arasında ekonomik güç yarışına yol açıp Avrupa Birleşik Devletleri fikri gibi diğer bütünleşme hareketlerine darbe vurmuştur.

Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra, farklı adımlar atılmıştır. ‘Avrupa Ekonomik İşbirliği’ projesi gibi Fransa Almanya arasında kömür-çelik üzerine bir birleşme olan Ren Karteli de bütünleşme adına önemli projelerdendi. Avrupa’da huzurun sağlanması için anlaşması gerektiğine inanılan Fransa ve Almanya arasında Locarno Antlaşması da 1925’te imzalandı (Dedeoğlu, 2003).   Bütünleşme adına ilerleyici birçok adım atılmasına rağmen1930’lu yıllarda Avrupa üzerinden kara bulutlar hiç gitmedi ve ardından İkinci Dünya Savaşı patlak verdi. Dönemin başında var olan ekonomik bunalım savaşa ön ayak olan en önemli etkenlerdendir. Aynı dönemde Almanya ve İspanya’da faşizmin önü kesilememiştir. Demokrasiler sallanmaya başlamış, İngiltere-Fransa arasında çekişmeler devam etmekte iken Hitler dış politikada zaferler kazanmıştır. 1939 yılında Hitler Almanya’sının Polonya’ya girmesi ile beraber İngiltere ve Fransa Almanya’ya savaş açmış ve İkinci Dünya Savaşı başlamıştır (Dinan,2004).

(Dünya Atlası, 2017)

İkinci Dünya Savaşı Sonrası Avrupa  

İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa tam anlamıyla bir harabeye dönmüş, Doğu Avrupa kadar etkilenmeyen Batı Avrupa dahi yoksullukla baş başa kalmıştır. Tarım ve sanayide büyük düşüşler yaşanmış devletler kendi ihtiyaçlarını gideremeyecek hale gelmiştir.

Savaştan zarar görmeyen hatta güçlenen ABD, uluslararası ekonomik bir sistem kurmak istemiştir ve Dünya Bankası (World Bank) ve Uluslararası Para Fonu’nun (International Monetary Fund) kurulması ABD’nin isteğinin bir sonucudur (Dinan, 2004).

İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Avrupa’nın güç sahnesinden çekilmesinden sonra Sovyetler ve ABD arasında iki kutuplu bir dünya oluşmuştur ve Avrupa bu iki baş etrafında kümelenecektir (Sander, 1996). Soğuk Savaş Döneminin yansıması olan bu iki uçlu dünya, Avrupa için bütünleşme hareketlerinin hızlanmasına sebep olmuş, Avrupa’yı yeniden canlandırma işini ABD üstlenmiştir (Alganer & Çetin, 2007).

Avrupa Topluluklarının Kuruluşu

1949 yılında Avrupa Konseyi’nin kuruluşunun ardından bölgede kalıcı bir ortaklığın oluşması için Almanya ile Fransa’nın ortak bir paydada buluşması gerektiğini düşünen dönemin Fransa Dışişleri Bakanı Robert Schuman ve Devlet Planlama Teşkilatı Başkanı Jean  Monet harekete geçtiler.

(Wikipedia, 2021)

O dönemde savaş sanayi başta olmak üzere tüm sanayinin temelini oluşturan kömür ve çelik üzerine yapılacak bir antlaşma hem ekonomik hem politik aynı zamanda sosyal açıdan bu devletler arasında barışı sağlayacaktı. Schuman Deklarasyonu 9 Mayıs 1950 tarihinde Paris’te açıklandı. Schuman’ın çözüm önerileri sanayiyi modernleştirecek, ekonomik refah sağlayacak aynı zamanda Almanya ile ekonomik, sosyal ve politik ortak çıkar güdülecekti. Schuman Deklarasyonu sonrası bütünleşme çalışmaları tam anlamıyla rayına oturdu. İlk olarak 18 Nisan 1951 tarihli Paris Antlaşması ile Avrupa Kömür Çelik Topluluğu (AKÇT) kuruldu ve bu topluluğa yalnızca Fransa ve Almanya değil İtalya, Hollanda, Lüksemburg ve Belçika da katıldı. Avrupa Kömür Çelik Topluluğu Avrupa Birliği için en somut zemini oluşturmuştur.

Avrupa Kömür Çelik Topluluğu’nun ardından amacı tek pazar oluşturmak olan Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) 1957 yılında Roma Antlaşması ile kuruldu. Yine Roma Antlaşması ile Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu kuruldu. 8 Nisan 1965 tarihinde imzalanan Brüksel Antlaşması (Füzyon Antlaşması) ile bu üç topluluk tek çatı altında birleşti ve Avrupa Toplulukları adını aldı.

1992 yılında imzalanan Maastricht Antlaşması ise AET’nin Avrupa Birliği olması yolundaki son adımdır.

Resmi Bir Birlik: Avrupa Birliği

Avrupa Birliği resmi olarak kurulmuş ve ortak hedeflerini bildiren üç sütün ile kendilerini tanımlamışlardı. Birinci sütunu AB’nin kuruluşunu meydana getiren Avrupa Topluluğu oluşturuyordu. İkinci sütun ise ortak dışişleri ve güvenlik politikası idi. AB’nin son sütunu ise güvenlik ve adalette iş birliği olarak belirtildi.

(Wikipedia, 2021)

AKÇT’nin varlığı antlaşma gereği 2002 yılında son buldu. AT ise 2009 yılında yapılan Lizbon Antlaşması ile dağıtıldı ve AB yasal olarak AT’nin haklarını aldı. AAET ise nükleer enerji karşıtı kesimlerin tepkileri ile AB dışından bir birlik olarak kaldı. Avrupa Birliği resmi para birimi olan Euro ise 1 Ocak 1999 tarihinde piyasa tanıtıldı ve 1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe girdi.   

Schuman Deklarasyonun açıklandığı 9 Mayıs tarihi ise Avrupa Günü olarak kutlanmaktadır.

KAYNAKÇA

Dinan, D. (2004). Europe recast: a history of European Union (Vol. 373). Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Dedeoğlu, B. (2003). Dünden Bugüne Avrupa Birliği. Boyut Kitapları.

Sander, O. (1996). Siyasi Tarih 1918-1994, 5. Baskı, Ankara: İmge Kitabevi Yayınları, 478-515.

Alganer, Y., & Çetin, M. (2007). Avrupa’da Birlik ve Bütünleşme Hareketleri. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(2).

FOTOĞRAFLAR İÇİN REFERANSLAR

Avrupa Birliği Başkanlığı, 2019 https://www.ab.gov.tr/avrupa-birligi-amblemi_108.html

Wikipedia,2021https://tr.wikipedia.org/wiki/Avrupa_K%C3%B6m%C3%BCr_ve_%C3%87elik_Toplulu%C4%9Fu

Wikipedia, 2021 https://tr.wikipedia.org/wiki/Avrupa_Ekonomik_Toplulu%C4%9Fu

Dünya Atlası, 2017 https://www.dunyaatlasi.com/ikinci-dunya-savasi-hakkinda-ilginc-bilgiler/

Vehbi Sökücü

Gaziantep Üniversitesi, Tıp Fakültesi  

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s