YENİDEN FİLİZLENEN AKIM: AMERİKAN RÜYASI

Özet

  Oldukça uzun bir döneme damgasını vurmuş bir fikir akımı olan Amerikan rüyası insanların kolay yoldan zengin olma, kısa zamanda şöhrete kavuşma gibi isteklerinin artması ile birçok merci tarafından artık bir efsane olarak nitelendirilmişti. Bu yazıda Amerikan rüyasının yükselişi, çöküşü ve son dönemde yeniden konuşulmaya başlanmasının nedenleri ele alınmıştır.

Amerikan Rüyası Nedir?

  Amerikan rüyası herkes için başarı odaklı olsa da farklı kitleler tarafından farklı hedefler için benimsenmiş bir fikir olduğu için birbiri ile örtüşen ama kısmen farklılık içeren tanımlamalar almıştır. James Truslow Adams (1931), “The Epic Of America” adlı kitabında Amerikan rüyasını; insanların sorumluluklarının o kişinin ilgi alanlarında olduğu ve sonucunda kazançlı çıkabilecekleri bir dünya olarak tanımlamış aynı zamanda bu rüyayı sadece zenginlerin rüyası değil herkes için yetenekli olduğu konuda bir fırsat olarak belirtmiştir. Bundan farklı olarak, sefaletten kurtulmak isteyen birçok insan Amerika’yı ekonomik açıdan oldukça verimli görmüş ve Amerika’ya gelen göçmenlerin hayallerinin adı Amerikan rüyasıydı (Kanat, 2015). Kısaca en sade tabiriyle Amerikan rüyası; çok çalışma ile ün, saygınlık, para ve başarının elde edilebileceğini iddia eden bir sistemdir.

 

(Indigo, 2016)

Neden Amerika?

  İnsanların hayallerini süsleyen bu rüyanın tabii ki de en temel nedeni ABD’nin ekonomik yapısı idi. Fikrin popülerleşmeye başladığı dönem olan 1900’lü yıllar ve öncesinde ABD dünya ekonomisinin beşte birini oluşturan güçlü bir yapıya sahipti. 20. yüzyılın başlarında en yüksek çalışma ücretlerinin verildiği ülke ve bu yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren GSYİH bakımından dünyanın en büyük ekonomisi olmuştur.

  İkinci bir neden ise Amerika’nın demografik yapısıdır. İnsanlara vadedilen hangi coğrafyadan gelirlerse gelsinler Amerikan olabilecekleriydi. Amerikanlık bir ırk olarak nitelendirilmediği için insanlar açısından teorikte bir ırkçılık problemi yoktu ve herkesin eşit fırsatlara sahip olabileceği düşünülüyordu.

(Rekolte,2015)

                           

Yol Gösterenler

  Amerikan rüyası fikri birçok kalemde ele alınmış hemen hemen her alanda kendine yer bulmuştur. Edebiyata yansımasının en temel örneklerinden birisi Muhteşem Gatsby romanıdır. F. Scott Fitzgerald’ın bu romanında fakir bir ailenin çocuğu olan Gatsby’nin müthiş bir servete ulaşması ve bitmek bilmeyen hırsına yenik düşmesi anlatılmaktadır. Sinema alanında ise The Big Short (2015) adlı filmde tüm ülkeyi kasıp kavuran bir krizde bile çalışanın, fırsatları değerlendirenin kazandığı bir sistem işlenmiştir. Buna ek olarak The Wolf Of Wall Street (2014), The Social Network (2010) gibi yeni dönem ve eski dönemde Amerikan rüyasına özendiren ve Amerikan rüyasının getireceği sistemi eleştiren çokça film çekilmiştir. Hatta bunların yanında video oyunlarına dahi yansımıştır. Max Payne gibi oyunlarda Amerikan rüyasını yaşamak isteyen kişilerin hikayesi işlenmiştir (Warshauer, 2003).

(Ata Platform, 2020)

Amerikan Rüyası Popülaritesini Neden Kaybetti?

  Rüyanın hızlıca kitlelere yayılmasının en önemli nedenleri nasıl ekonomi ve özgürlük ise rüyanın çöküşünü başlatanlar da bunlar olmuştur. Özellikle 20. yüzyılın sonları ve 21. yüzyılın başlarında yaşanan ekonomik krizler ve durağanlık ABD ekonomisini oldukça etkilemiş ve 1942-1957 yılları arasında “Bebek Patlaması” olarak bilinen dönemde doğurganlık artmış bu ileriki yıllarda işsizliği beraberinde getirmişti. İşsizlik, enflasyon ve krizler beraberinde gelir eşitsizliğini getirmiştir. Dünya Bankası verilerine göre 2019 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde nominal GSİYH değerinde 1. sırada yer alırken, kişi başına GSİYH değerinde 8. sırada yer almıştır. Joseph Stiglitz 2012 yılında yayınlanan yazısında oluşan anormal gelir farklılıklarının artık Amerikan rüyasını bir efsane haline getirdiğini vurgulamış, ebeveyn gelirinin önemini belirtmiştir. Bunlara ek 20. yüzyılın son çeyreğinde birçok ülke ekonomi olarak kendini geliştirmiş ve ABD ile aralarında olan farkı iyice azaltmıştı. İkinci Dünya Savaşı sonrası toparlanma dönemini bitiren Avrupa ülkeleri de artık iyi durumdaydı bunlar da haliyle Amerika’yı tek cazibe merkezi olmaktan çıkardı.

  Amerika’ya gelen insanlara vadedilen kimin nereden geldiği önemli olmadan nereden gelirse gelsinler Amerikalı olacakları fikri ilerleyen dönemlerde sadece teoride kaldı. Özellikle siyahilere karşı yapılan ırkçılıklar Amerikan rüyasının özgürlük argümanını oldukça zedeledi. 1963 yılında Martin Luther King “I have a dream” başlığı ile bilinen o meşhur konuşmayı yaptı ve Amerikan rüyasında yer alan özgürlük ve eşitlik argümanlarının yerine getirilmediğini toplumdaki belirli grupların birçok engel ve güçlüklerle karşılaştığını belirtti. Artık insanlar Amerikan rüyasına olan inancını neredeyse yitirdi. Bunların hepsinin dışında, değişen düşünce yapısı ile insanlar artık kolay yoldan zengin olmanın peşine düştüler. Televizyon programları, yarışmalar dahi artık bunun üzerine kuruldu ama Amerikan rüyası insanların çalıştıkça kazandıkları bir fikirdi ve haliyle artık kitleler buna inanmıyordu.

Amerikan Rüyası Geri Mi Dönüyor?

  Her şeyin metalaştığı bu dönemde insanlar zenginliklere ve başarıya ulaşmayı daha popüler bir hedef haline getirdi ve bunlara sahip olan insanların öğütlerine kulak verenlerin sayısı günümüzde oldukça çok. Birçok başarılı girişimci bulundukları konuma asla gökten düşmediklerini, çalışarak bugüne geldiklerini anlatıyor, öğütlerinde insanların mantalitelerinin daima çalışmak üzere olması gerektiğini vurguluyorlar. Aslında bu insanlar coğrafya belirtmeden Amerikan rüyasının temel prensibini öğütlüyorlar.

  2015 sonrası yaygınlaşmaya başlayan ve COVID-19 nedeniyle yaşanan pandemi nedeniyle patlama yapan e-ticaret birçok insana yeni bir sektör oluşturdu. İnsanlar bu alana yöneldikçe, başaranları gördükçe ekonomik açıdan oluşan “zihin hareketlilikleri” buna eşlik etti pek çok girişim fikri, yurt dışına açılan kapılar kitlelerde yeniden ümit aşılamaya başladı. Kitleler açısından durum böyle ilerlerken ABD için de durumlar iyiye gitmekte, işsizlik oranları 2011 yılından 2019’a kadar her yıl düşüşteydi ve %9,6’dan %3,5’e geriledi. Açıklanan rakamlara göre 2020 Nisan ayında işsizlik oranı %14,7 olarak açıklandı ama salgın nedeniyle her ülkede benzer tablolar görüldü. 2021 Ağustos ayında ise bu rakam %5,2 olarak açıklandı. Ülke ekonomisi, 2020 yılında %3,5 küçülürken 2021 yılının ilk çeyreğinde ülke ekonomisinin %6,4 büyüdüğü açılandı ve bu rakamların artan çalışma ücretleri ile vatandaşların ekonomisine yansıması bekleniyor.  Kısa sürede olan bu toparlanmalar gerçekten ABD adına umut verici, aynı zamanda ABD hala dünya ekonomisinin beşte birinden fazlasını oluşturmakta.

  Toplumun sosyal yapısı adına Amerikan rüyasının çöküşünün nedenlerinden biri olan özgürlüğe olan inancın kaybedilmesi konusunda da ABD adına gelişmeler oldu. Trump’ın aşırı sağ tutumundan sonra yönetime gelen Joe Biden’ın konuşmalarında yaptığı özgürlükçü söylemler sonrası toplumlar arasında Amerika toprakları popülerliğini yeniden kazanmaya başladı.

Kaynakça

Adams, J. T., & Schneiderman, H. (2017). The epic of America. Routledge.

Kanat, K. B., (2015) Amerikan rüyası ve Amerika’nın rüyası. Lacivert Dergi

Warshauer, M. (2003). Who wants to be a millionaire: Changing conceptions of the American Dream. American Studies Today Online, 13, 1896-1937.

Stiglitz, J., (2012) America is no longer a land of opportunity. Financial Times

https://www.ft.com/content/56c7e518-bc8f-11e1-a111-00144feabdc0

Fotoğraflar İçin Referanslar

[1] [Photo] İndigo, 2016  https://indigodergisi.com/2016/11/ozgurluk-aniti-4-farkli-cografya/

[2] [Photo] Rekolte, 2015 https://rekoltedergi.com/Amerika-Birlesik-Devletleri-U-S-dunyanin-acik-ara-farkla-en-buyuk-tahil-ureticisi-ve-ihracatcisidir-78-s.html

[3] [Photo] Ata Platform, 2020 https://ataplatform.org/2020/02/amerikan-hegemonyasinin-son-kalesi-abd-dolari/

Vehbi SÖKÜCÜ

Gaziantep Üniversitesi, Tıp Fakültesi   

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s