FAİZE NELER OLUYOR?

Geleneksel merkez bankacılığı anlayışına göre merkez bankaları son ödünç veren kurum özelliğini kullanarak bankaların fon ihtiyaçlarını karşılayabilmektedirler. Birçok merkez bankası bu fonlama sürecini kısa vadeli faiz oranları ile sürdürürler. Ayrıca kısa vadeli faiz oranları ile piyasanın uzun dönemdeki faiz, enflasyon, para arzı, işsizlik gibi değişkenlerini de etkilemeye çalışırlar.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın politika faizi olarak belirlediği faiz bir hafta vadeli repo faiz oranıdır. Her ay gerçekleşen Para Politikası Kurulu toplantısı ardından ilan edilir ve piyasanın temel faiz göstergesidir. Fakat Merkez Bankası tarafından 2010 yılından itibaren uygulanmaya başlayan ve geleneksel uygulamadan ayrışan faiz koridoru politikası sayesinde para politikasını tek bir faiz üzerinden değerlendirmek zorlaşmıştır. Konveksiyonel olmayan bu faiz koridoru sayesinde Merkez Bankası fonlama kompozisyonunu değiştirerek de piyasaların maruz kaldığı gerçek (fiili) faizi değiştirebilmekte ve para politikasının duruşunu ayarlayabilmektedir (Binici ve diğerleri, 2016).

Faiz Koridoru ve Fiili Faizler

Faiz koridorunu oluşturan sınırlar Merkez Bankası’nın gecelik borç alma ve borç verme faizleri tarafından belirlenir. Bankacılık sektörü geçici likidite ihtiyaçlarını Merkez Bankası’ndan gecelik vadede borç alarak giderebilirler. Benzer şekilde fon fazlalarını gecelik vadede borç vererek faiz geliri elde edebilirler. Bu işlemlere tabi iki faiz koridoru dediğimiz temel olguyu meydana getirir.

Faiz koridorunun sınırları içerisinde Merkez Bankası tarafından belirlenen politika faizi bulunur. Bankacılık sektörü gecelik vadede borçlanmalarını isterlerse BIST Bankalararası Repo-Ters Repo piyasasından da giderebilirler. Bu piyasadaki gecelik borç verme faizi Merkez Bankası faizinden yüksek olamayacağı ve borç alma faizinin altına da düşemeyeceği için yine faiz koridoru içerisinde hareket eder. Dolayısıyla piyasayı etkileyen bir başka kısa vadeli faiz olarak karşımıza çıkar.

Kaynak: Piyasa Rehberi

Grafikte gördüğümüz pembe aralık faiz koridorunu, mavi çizgi politika faizini ve kırmızı çizgi de TCMB ortalama fonlama faizini ifade etmektedir. Görüldüğü üzere ortalama fonlama maliyeti zaman zaman politika faizinin çok üstüne çıkıp faiz koridorunun üst limitine dayanabilmektedir. Politika faizi serbest iken TCMB’nin daha maliyetli borç vermesi fonlama kompozisyonunun değişimi nedeniyledir.

Eğer ki Merkez Bankası fonlama miktarı içerisindeki haftalık repo ihalesi yoluyla fonlamanın miktarını arttırırsa verdiği borcun ortalama maliyeti düşecek, piyasalardaki fiili faizler de düşecektir. Benzer şekilde gecelik fonlamanın payının artması da daha yüksek faizden daha fazla para piyasaya sunulacağı için ortalama fonlama maliyetini arttırmakta, fiili faizleri yükseltmektedir.

Kaynak: TCMB

Geçtiğimiz 5 ayı yansıtan yukarıdaki grafikte de rahatlıkla görülmektedir ki Merkez Bankası ihale yoluyla fonlama yerine kotasyon yoluyla fonlamayı tercih etmeye başlayarak pandemi döneminde gevşeyen para politikasını sıkılaştırmıştır. Üstelik bunu ağustos ayında dahi politika faizini sabit tutarak yapmıştır. Bu uygulamaya örtülü faiz artırımı da denmektedir. Faiz koridorunun yapısı itibariyle fonlama kompozisyonun değiştirilmesi para politikasının sıkılığını ve fiili faizleri de böylece etkileyebilmektedir.

Buna ek olarak TCMB yetkilileri BIST Repo-Ters Repo piyasasında yapılan fonlamaların azaltılacağını, geleneksel repo ihaleleri yoluyla likidite sağlanacağını ve gerektiği takdirde geç likidite penceresinin açılacağını ifade ederek para politikasının daha da sıkılaşacağını ifade etmişlerdir (Karar, 2020).

Sonuç

Kaynak: TCMB

Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz koridoru politikasının konveksiyonel olmayan yapısı nedeniyle fonlama kompozisyonu değiştirilerek fiili kısa vadeli faizler kontrol edilebilmekte, para politikasının sıkılığı ayarlanabilmektedir. İktidarın ‘enflasyonun sebebi faizdir’ argümanı sonucu ardı ardına düşen ve pandemi döneminde iyice gevşeyen para politikası, politika faizi hiç değişmese de kotasyon fonlaması ve yüksek faizli geleneksel repo ihaleleri sayesinde fiili faizler yükselmiştir. Yukarıda gördüğümüz grafikte Türk Lirası cinsinden mevduatlara açılan ağırlıklı ortalama faiz oranının (mavi çizgi), TCMB ortalama fonlama maliyeti (yeşil çizgi) ve BIST gecelik ağırlıklı ortalama faizi (siyah çizgi) ile paralel bir eğilim izlediği görülmektedir. Yani piyasa, politika faizinden ziyade kısa vadeli faizlerin yarattığı fiili faize göre hareket emiştir. Bundan yola çıkarak ilerleyen günlerde mevduat faizlerinin daha da yükseleceğini bekleyebiliriz. Öyle ki nominal mevduat faizleri şimdiden %10 civarına yaklaşmıştır. Merkez Bankası’nın politika faizini sabit tutarak örtülü faiz artırımları ile kur ve enflasyonu istikrar içerisine sokması zor görünmektedir. İlerleyen günlerde politika faizinin artmasını da muhtemel olarak değerlendirebiliriz.

Kaynakça

Binici, M., Kara, H., & Özlü, P. (2018). Faiz Koridoru ve Banka Faizleri: Parasal Aktarım Mekanizmasına Dair Bazı Bulgular. Retrieved August 24, 2020, from https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/10f843d3-2e9a-4652-880a-54741d03a396/wp1608.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-10f843d3-2e9a-4652-880a-54741d03a396-m3fB9qA

Ceylan, O. (n.d.). Faiz Koridoru. Retrieved August 24, 2020, from https://piyasarehberi.org/sozluk/faiz-koridoru

Karar.com. (2020, August 24). Merkez Bankası ‘örtülü faiz artırımına’ devam etti. Retrieved August 24, 2020, from https://www.karar.com/merkez-bankasi-ortulu-faiz-artirimina-devam-etti-1581780

TCMB. (2020). Elektronik Veri Dağıtım Sistemi. Retrieved August 24, 2020, from https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?%2Fevds%2FserieMarket

Batuhan ÖZBAY

Orta Doğu Teknik Üniversitesi – MBG

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s