Yerel Seçimlerde Yabancılar ve Oy Kullanma Hakkı

Türk Vatandaşlığı Kanununun üçüncü maddesine baktığımızda, Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlık bağı bulunmayan kişinin ‘yabancı’ olarak nitelendiğini görürüz. Her ne kadar yabancı olma durumu kısıtlamalar içerisinde yer almasa da Anayasamızca yerel ve genel seçimlerde seçme ve seçilme hakkı yalnızca Türk vatandaşları için korunmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye vatandaşı olamayıp Türkiye’de uzun süre ikamet eden kişilerin yerel düzeyde seçme hakları olup olmamasını değerlendireceğiz.

Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanunun Uygulama Yönetmeliğine baktığımızda, Anayasada belirtilen tanıma ek olarak ‘yerleşmiş sayılan yabancı’ kavramı ortaya çıkmıştır. Bu kavram ile, Türkiye’de kalmak ve yerleşmek niyetindeki yabancı uyruklu kişiler nitelenebilir. Bu kişilere Türkiye Cumhuriyeti tarafından beş yıllık ikamet izni verilmekte ve devamında izinlerin uzatılması imkânı tanınmaktadır. Nitekim, benzer bir kavram diğer ülkelerde ‘yerleşik yabancı’ olarak geçmektedir. Bu kavram, ilk kez Türkiye’nin taraf olmadığı Yabancıların Yerel Düzeyde Kamu Hayatına Katılma Sözleşmesi ile gün yüzüne çıkmıştır ve birçok ülkede yabancılara tanınan seçme hakkının gelişmesini sağlamıştır. Sözleşmede bu hakkın kazanılması için gidilen ülkede beş yıllık ikamet şartı belirtilmiştir. Günümüzde de birçok ülke yabancılara seçme hakkını tanımak için belli bir süre ikamet beklemektedir. Bu hakkın tanınmasında ikamet süresinin yanında ülkelerin oluşturduğu bloklar da önemli bir rol oynamaktadır. Örneğin, Nordik ülkeler kendi vatandaşları dahilinde bu hakkı sağlamaktadır. Benzer olarak, Maasricht Antlaşması ile Avrupa Birliği ülkeleri de birlik vatandaşlarının yerel düzeyde seçme hakkını karşılıklı olarak korumaktadır. Uluslararası anlaşmalarla atılan adımlar demokratik düzeni geliştirmek yönündedir. Bu sebeple Türkiye’de bu hakkın yerleşik sayılan yabancılara tanınmasının Avrupa Birliği’ne giriş sürecinde doğru bir hamle olacaktır.

Yabancılara yerel seçimlerde oy hakkı tanınmasını savunan ilk görüş demokratik katılımın sürdürülebilirliğini sağlamaktır. Türkiye, demokratik bir ülke olarak gücünü milli iradeden almaktadır. Devlet olarak meşruiyetini halkın politik katılımıyla sağladığı için, nüfusun büyük çoğunluğunu yerleşik yabancıların oluşturduğu belediye ve mahalle/köylerde oy verme eylemi mahalli idarenin yabancılar nezdinde meşruiyetini arttırabilir. Bu sayede, yerel halk ve kültüre karşı bütünleştirici bir unsur olabilir. Ayrıca, yerleşik sayılan yabancılar da vatandaşlar gibi vergi vermekle yükümlüdür ve yaşamını sürdürdüğü alanlardaki kamu harcamalarında söz sahibi olmak istemesi tutarlı olacaktır. İkinci olarak, gelişen kozmopolit toplum anlayışıyla, ilerleyen zamanlarda yabancı ve vatandaş arasındaki farkın ortadan kalkacağına inanılmaktadır. Bu fikir doğrultusunda, vatandaşlık şartından ziyade uzun süreli ikamet şartı aramak halkın yaşadığı yerde söz sahibi olabilmesi adına daha kolaylaştırıcı bir atılım olacaktır.

Oy kullanma hakkına karşı çıkan görüşlerin ilki bu hakkın vatandaşlık yoluyla kazanılması gerektiği inancıdır. Bu görüş doğrultusunda yabancı uyruklu kişiler Türk Vatandaşlığı Kanunu madde 11’deki şartları karşılaması doğrultusunda başvuruda bulunabilir, fakat şartları taşıması vatandaşlığın verilmesi kararında bir kesinlik oluşturmamaktadır. Ayrıca, bu madde uyarınca somut şartların yanında ‘iyi ahlak sahibi olmak’ gibi kanıtlarla kabul edilemeyecek soyut ifadeler bulunmakla birlikte, diğer şartların birçoğu seçme hakkının verilmesinde aranabilir unsurlardır. İkinci görüş ise, yabancıların yerel seçimlerde katılım hakkıyla yetinmeyip genel seçimlerde de söz sahibi olmak isteyebilecekleri iddiasıdır. Oy hakkına karşı çıkan bir diğer görüş de yabancıların baskın siyasi görüş tarafından manipüle edilebileceğidir. Nitekim, bu kaygıların ülkemizde Suriyeliler üzerinden yürütüldüğü de gözlemlenebilir. Örneğin, Hatay’da istisnai yolla vatandaşlık sağlanmasının bir ‘oy avlama’ amacı güttüğü düşünülüyor. Halkın Suriyeli sığınmacıların oy kullanmasına büyük oranda karşı çıkacağı gerçeği ortada iken, muhalif kanat bu hakkın iktidara oy sağlama girişimi olarak yorumlaması da görüşü destekler niteliktedir. Yoğun olarak kabul gören bir karşıt görüş de yabancıların yerel düzeyde söz sahibi olması farklı kültürlerden gelmelerinden ötürü görüşlerde bir çatışmanın gerçekleşebileceği iddiasıdır. Ayrıca, yabancı oylarının bir blok oluşturup bölgedeki siyasi ortamı bozabileceğine inanılmaktadır. Ne var ki, yukarıda belirtilen koşulları sağlayan kişilere oy hakkı verilmesi bu kaygıyı giderebilecek niteliktedir. Uzun zamandır ikamet eden yerleşik sayılan yabancılar halk ve kültürle daha yakın ilişkileri olması sebebiyle seçimlerini bilinçli bir şekilde değerlendirebilir. Ayrıca, yabancı oylarının blok oluşturacağı iddiası bu hakkın verilmesine engel değildir, çünkü gerçek demokrasilerde oy verme eylemi rakamlarla ve somut gerçeklerle değil, kişilerin eğilimleriyle değerlendirilmelidir. Seçimler bir araç olarak kullanılır ve halkın sesini duymaya programlıdır. Özellikle yoğun turist çeken seçim bölgelerinde yerleşik sayılan yabancıların oy verme eğilimleri göz önünde bulundurularak seslerine kulak vermek, sadece onlara değil gelecek turist potansiyeline de doğru yatırım yapılmasını sağlar.

Bu değerlendirmeler sonunda, Türkiye’nin ikamet süresi ve yeterli dil bilgisi sağlayan yabancılara yerel düzeyde seçme hakkı tanıması hem demokratikleşme sürecine katkı sağlayacak hem de Türkiye ve yerleşik yabancılar arasında olumlu bir bağ oluşturacaktır. Ayrıca yabancı temsilinin özellikle turizmde geliştirici bir unsur olacağı aşikârdır.

Kaynakça:

Andrew Heywood, Politics (4. Edition), Palgrave Macmillan, 2013

Karaman, E. (2019). Suriyeliler yerel seçimlerde oy kullanacak mı?. Deutsche Welle. Retrieved from https://p.dw.com/p/3CHIt

Łodziński Sławomir, Pudzianowska, D., & Szaranowicz-Kusz, M. (2014). Voting rights for foreigners – for or against?: the analysis of the process of granting voting rights to third country nationals – selected examples from across the Eu [Report]. Warsaw, Poland: International Organisation for Migration (IOM). Retrieved from https://poland.iom.int/sites/default/files/Documents/Voting rights for foreigners – study report.pdf

ÖZTÜRK, N . (2016). YABANCILARIN YEREL SEÇİMLERDE OY KULLANMA HAKKI. Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni , 33 (1) , 125-168 . Retrieved from http://dergipark.org.tr/tr/pub/iumhmohb/issue/23903/254741

YONTAR, İ. (2011). AVRUPA KONSEYİ KARARLARINDA YERLEŞİK YABANCILARIN YEREL DÜZEYDE SEÇME VE SEÇİLME HAKLARI [Ebook]. Retrieved from http://acikerisim.deu.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/20.500.12397/12056/298133.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Sinem AY

Orta Doğu Teknik Üniversitesi-Siyaset Bilimi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s